Het ontstaan van de achternaam Bijl de Vroe

Een samengestelde voornaam leidde in het verleden soms tot het ontstaan van een dubbele achternaam, zoals bij de familie Bijl de Vroe. Op 7 november 1762 is te Woudrichem gedoopt (DTB 2): Govert de Vroe Bijl, zoon van Johan de Vroe en Anna Maria ten Hagen:

Doopheffers zijn: Jacob ten Hagen en Neeltje Bijl. De doopheffers zijn waarschijnlijk de grootouders van moederskant van de dopeling (zie Nederlands Patriciaat 1966, pag. 391). De dopeling heeft zijn voornaam Bijl dus te danken aan de grootmoeder van moederskant. De dopeling heet voluit Govert de Vroe Bijl de Vroe. Als hij voor de eerste keer trouwt (ondertrouw Den Haag 31 juli 1785) met Susanna Elizabeth Lemmers noemt hij zich Govert Bijl de Vroe:

Als hij op 2 januari 1841 voor de tweede keer trouwt te Kortenhoef, met Barbara Arnolda Flora Nassau la Lecq, zich noemende en schrijvende Barbara Arnolda Flora van Nassau la Lecq heet hij Govert de Vroe Bijl, zich noemende en schrijvende Govert Bijl de Vroe:

En ook als Govert op 28 november 1850 te Loenen overlijdt, vermeldt zijn overlijdensakte als zijn naam Govert de Vroe Bijl, zich noemende en schrijvende Govert Bijl de Vroe:

Samengestelde voornamen in doopboeken van nederduits-gereformeerde gemeenten (2)

(vervolg)

A3 samengestelde voornaam bestaat uit gewone voornaam + achternaam 1 + achternaam 2

A31 Achternaam 1 is patroniem afgeleid van de voornaam van het kind!, Achternaam 2 is patroniem van onbekende herkomst.

Gedoopt Veen 21 oktober 1770 Joost Joosten Gerards, zoon van Jan van Rijswijk en Petronella Vos:

B Kinderen van ongehuwde moeders

B1 samengestelde voornaam bestaat uit gewone voornaam + achternaam vader

Gedoopt Veen 17 oktober 1751 Govert Kuijpers, zoon van Emmeke Godschalk onwettig, Govert Kuijpers is de vader

De vraag is hoe deze kinderen verder door het leven gaan. Van één kind is mij dat bekend:

Gedoopt Veen 19 september 1773 Tonis de Jong, onwettige zoon van Tonis de Jong en Antonia Verbeek:

Hij overlijdt als Tonis de Jong Verbeek te Veen op 16 september 1863, oud 90 jaar, zoon van Antonia Verbeek! Tonis de Jong wordt niet als vader vermeld in de overlijdensakte, de voornamen van de overledene zijn dus Tonis de Jong:

B2 samengestelde voornaam bestaat uit een gewone voornaam + achternaam van onbekende herkomst, mogelijk de achternaam van de vader van het kind:

gedoopt Veen 8 augustus 1763 Pieter van der Hart, onwettige zoon van Anna van Genderen:

In doopboeken van andere nederduits-gereformeerde gemeenten zijn nog meer varianten van samengestelde voornamen aangetroffen, daarover meer in volgende blogs.

Samengestelde voornamen in doopboeken van nederduits-gereformeerde gemeenten (1)

Normaal gesproken heeft een kind dat gedoopt wordt een of meer gewone voornamen. En met gewone voornamen bedoel ik dan Jan, Peter, Elsje, Maria Elisabeth, Johannes, e.d. In doopboeken van nederduits-gereformeerde gemeenten worden echter heel vaak voornamen van kinderen vermeld, die samengesteld zijn: zij bestaan uit een combinatie van gewone voornamen en achternamen, welke achternamen eventueel ook patroniemen kunnen zijn. Dit verschijnsel doet zich alleen voor in doopboeken van nederduits-gereformeerde gemeenten, en niet bij doopboeken van rooms-katholieke parochies. Ik hanteer als definitie: Een samengestelde voornaam is een voornaam, die bestaat uit een combinatie van één of meer gewone voornamen en één of meer achternamen (kunnen ook patroniemen zijn). Samengestelde voornamen komen overigens niet in alleen in doopboeken voor, maar tot ver in de 19e eeuw ook nog in geboorteregisters van de burgerlijke stand. Door het gebruik van samengestelde voornamen zijn in de loop van de 19e eeuw dubbele achternamen ontstaan, die het feitelijk niet hadden mogen worden. Ter illustratie volgt nu een aantal voorbeelden uit het nederduits-gereformeerd doopboek van Veen (Noord-Brabant) over de jaren 1649-1810 (DTB 1 Veen). Meestal hebben kinderen in dit doopboek één of soms twee of drie gewone voornamen, dat verandert in 1685. Sindsdien worden er vaak kinderen gedoopt met samengestelde voornamen.

Welke varianten heb ik in dit doopboek aangetroffen?

Ik maak een onderscheid tussen wettige kinderen (A) en kinderen van ongehuwde moeders (B)

A wettige kinderen

A1 samengestelde voornaam bestaat uit een gewone voornaam + achternaam

A11 De achternaam is een patroniem, afgeleid van vaders voornaam

Op 22 april 1707 is gedoopt: Gerrit Geldens, zoon van Gelden Pruijsser en Neeltje Daemen:

A12 De achternaam is een patroniem, niet afgeleid van vaders voornaam

Op 15 april 1685 is gedoopt: Hendrick Leenderssen, zoon van Willem Wouters voor de Wind en Emmeke Hindriks van Tiffelen:

A13 De achternaam is achternaam van de moeder

Op 5 april 1739 is gedoopt: Joannes Oosterling, zoon van Cornelis van Leeuwen en Agnesia Oosterling:

A14 De achternaam is van onbekende herkomst

Op 24 februari 1732 is gedoopt: Gerrit Krom, zoon van Korstiaan Blanken en Geertrui van Emmikhoven:

A15 Een bijzonder geval betreft een tweeling waarbij elk kind een andere samengestelde voornaam heeft bestaande uit een gewone voornaam en een achternaam:

Op 8 januari 1747 zijn gedoopt: Sijmon van der Stelt en Johanna van Veen, zoon en dochter van Sijmen Doudijns en Johanna van Veen:

A2 samengestelde voornaam bestaat uit een gewone voornaam + achternaam + gewone voornaam, waarbij de achternaam de achternaam van de moeder is:

Op 31 juli 1746 is gedoopt: Gillis Beverloo Abraham, zoon van Benjamin Fundam en Wilhelmina Beverloo:

(wordt vervolgd)

Vondelingen in Amsterdam in 1816 (4)

In deze laatste bijdrage over Amsterdamse vondelingen volgen nu enige huwelijken van die vondelingen. Van Maria Elisabeth Johanna Mulder geboren 12 april 1816, dochter van Maria Mulder, is een geboorteakte bekend en een vondelingakte. Zij wordt op 5 juni 1816 als vondeling ingeschreven in het geboorteregister:

Als zij op 24 november 1841 te Amsterdam trouwt met Johannes Bernardus Verbruggen, overlegt zij haar geboorteakte:

Anders ligt het bij Gerrit van der Meij. Hij wordt op 11 oktober 1816 geboren als kind van Catharina van der Meij. Op 4 november 1816 wordt hij ook ingeschreven als vondeling oud zijnde drie weken:

Als hij op 3 augustus 1842 te Amsterdam trouwt met Petronella Johanna Schippers overlegt hij niet zijn geboorteakte, maar de vondelingakte:

Een speciaal geval is het volgende. Johan Andreas Gebhard wordt op 1 juni 1816 geboren als zoon van Johan Andries Gebhard en Geertje Hofman echtelieden. Hij wordt op 24 juni 1816 nogmaals ingeschreven, maar deze keer als vondeling met iets andere voornamen nl. Jan Andreas.

Als hij op 17 maart 1858 te Amsterdam trouwt met Willemijntje Beenakker heet hij Johan Andreas Gebhard (de namen uit zijn geboorteakte) maar hij overlegt zijn vondelingakte (met de verkeerde namen!), zie het hiernavolgende extract:

Vondelingen in Amsterdam in 1816 (3)

In de geboorteregisters van Amsterdam van 1815 en 1816 worden 30 kinderen vermeld, waarbij de namen en geboortedata wel héél erg veel overeenkomsten vertonen met de namen en geboortedata van vondelingen, die in het register van 1816 zijn ingeschreven. Soms zijn de namen en data exact hetzelfde als die van de vondeling, soms zijn er kleine verschillen. Het lijkt erop, dat sommige kinderen én als vondeling én als kind van gehuwde ouders of van een ongehuwde moeder zijn ingeschreven. Hier volgen enige voorbeelden.

Kind van ongehuwde moeder

Op 15 februari 1816 vindt de aangifte plaats van de geboorte van Pieter Meester, geboren 12 februari 1816, zoon van Petronella Meester. Op 10 april 1816 wordt de vondeling Pieter Meester ingeschreven, geboren 12 februari 1816. Het kan haast niet anders of het moet hier om hetzelfde kind gaan:

Kind van gehuwde ouders

Op 20 november 1815 vindt de aangifte plaats van de geboorte van Christina Margaretha Dirks, dochter van Pieter Dirks en Christina Margaretha Barteling echtelieden, geboren 18 november 1815. Op 5 maart 1816 vindt de inschrijving plaats van de vondeling Christina Margaretha Dirks, geboren 18 november 1815:

Kind van ongehuwde moeder met verschillende namen

Op 16 oktober 1816 vindt de aangifte plaats van de geboorte van Joannes Ferdinand Mulder, geboren 15 oktober 1816, zoon van Maria Mulder. Op 9 november 1816 vindt de inschrijving plaats van Johannes Ferdinand Muller, ook geboren 15 oktober 1816. Hoewel de namen niet exact hetzelfde zijn in de beide akten, gaat het waarschijnlijk om hetzelfde kind:

Kind van ongehuwde moeder met verschillende geboortedata

Op 26 april 1816 vindt de aangifte plaats van de geboorte van Antje de Graaf, geboren 23 april 1816, dochter van Neeltje de Graaf. Op 27 april 1816 vindt de inschrijving plaats van de vondeling Antje de Graaf, geboren 25 april 1816. Hoewel er twee dagen verschil is in geboortedatum, lijkt het mij om hetzelfde kind te gaan:

En tenslotte een wel heel bijzonder geval. Een kind wordt eerst ingeschreven als vondeling en daarna als kind van een ongehuwde moeder. Op 31 augustus 1816 wordt Johanna Maria Boersma als vondeling ingeschreven, de akte vermeldt eerstgeboren, dus waarschijnlijk op 31 augustus 1816 geboren. Op 2 september 1816 vindt de aangifte plaats van de geboorte van Johanna Maria Boersma, geboren 30 augustus 1816, dochter van Jannatje Boersma. Hoewel de geboortedata niet overeenstemmen, gaat het waarschijnlijk om hetzelfde kind:

Van deze vijf kinderen is mij verder niets bekend. In het volgende blog enige huwelijken van kinderen uit de genoemde groep van 30 kinderen.

Vondelingen in Amsterdam in 1816 (2)

Als we naar de naamgeving van de vondelingen kijken, blijkt, dat vele vondelingen een gewone familienaam hebben. Zo werden er in Amsterdam in 1816 twee vondelingen gevonden, die allebei de naam Jan van den Berg kregen, de ene geboren op 12 april en de andere op 4 december:

Een wel zeer bijzonder geval deed zich voor op 17 september 1816. Op die dag werden twee vondelingen aangegeven met dezelfde achternaam Dijkman en met bijna dezelfde voornamen Gerritdiena en Gerardina en beiden 4 maanden oud:

Je zou denken, dat er slechts sprake is van één vondeling, die abusievelijk twee keer is ingeschreven, maar dat is niet zo. Er zijn nl. van beide vondelingen overlijdensakten aangetroffen, op 21 oktober 1816 overleed Gerredina Dijkman, oud vijf maanden en op 28 januari 1817 overleed nog een Gerredina Dijkman, oud zeven maanden, beiden geboren Amsterdam uit onbekende ouders:

Bij sommige vondelingen is het niet duidelijk, wat de voornaam is en wat de achternaam. Zo werd op 1 juni 1816 de akte ingeschreven van Willem Kloot van der Meer, geboren 22 mei 1816:

Uit de tienjarentafel blijkt, dat zijn achternaam van der Meer luidt en zijn voornamen Willem Kloot!

Ook problemen met de voor- en achternaam levert de op 26 januari 1816 ingeschreven Catharina Meijjer Fueskie, oud na gissing acht dagen:

Uit de tienjarentafel blijkt, dat haar achternaam Fueskie is en haar voornamen Catharina Meijjer!

Uniek is de naamswijziging van een vondeling. Op 30 oktober 1816 werd de vondeling Naatje Caneel ingeschreven, geboren  ongeveer vier weken geleden.Volgens de kantmelding in de akte is haar naam op een onbekend tijdstip veranderd in Anna van Dijk:

Tenslotte enkele vondelingen met wel héél bijzondere namen.

Op 27 augustus 1816 werd de vondeling Carel Frederik Sexsoerek, eerstgeboren, ingeschreven:

Op 22 januari 1816 werd de vondeling Elisabeth Sophia Maogge ingeschreven, tien weken geleden geboren:

Hoe zouden deze twee vondelingen aan hun naam gekomen zijn?

Vondelingen in Amsterdam in 1816 (1)

In het geboorteregister van Amsterdam van 1816 zijn 446 vondelingen ingeschreven. Bij 97 vondelingen is sprake van een pasgeboren vondeling, in de akte aangeduid als eerstgeboren. Bij 242 vondelingen wordt de leeftijd vermeld en bij 105 vondelingen de geboortedatum! Bij twee vondelingen wordt niets vermeld over eerstgeboren, leeftijd of geboortedatum. Slechts twee van de 446 vondelingen zouden later een ouder krijgen: één vondeling krijgt een moeder, maar geen vader en één vondeling krijgt een vader, maar geen moeder! We beginnen met de vaderloze vondeling. Op 5 december 1816 wordt aangifte gedaan van de vondeling Pieter George Christiaan Zuurbier. In de marge van de akte is vermeld, dat hij op 26 januari 1824 door Maria Catharina de Ruijter is erkend:

Er is ook een speciale akte van erkenning opgemaakt:

De vondeling trouwt als Pieter George Christiaan de Ruijter op 7 augustus 1844 te Amsterdam met Pietertje van der Meulen:

Uit de bijlagen bij deze huwelijksakte blijkt, dat zijn moeder op 11 augustus 1832 te Amsterdam is overleden als Maria Catharina Ruijter en dat zij gehuwd was met Hendrik Keijser:

Haar overlijdensakte vermeldt ten onrechte, zoals later zal blijken, dat zij te Amsterdam is geboren:

Hendrik Keijser trouwt op 3 maart 1824 te Amsterdam met Maria Catharina Ruijter. Bij dat huwelijk worden drie kinderen erkend:

Uit de bijlagen bij de huwelijksakte blijkt dat Maria Catharina Ruijter op 26 augustus 1792 te Zierikzee is gedoopt:

En ook blijkt uit de bijlagen dat zij op 16 januari 1805 in het Aalmoezeniersweeshuis te Amsterdam is opgenomen, oud zijnde 14 jaar en 5 maanden (deze leeftijd stemt niet overeen met de doopdatum):

Hendrik Keijser hertrouwt na het overlijden van Maria Catharina Ruijter op 23 december 1835 te Amsterdam met Maartje Bleeker.

Uit het voorgaande blijkt, dat de vondeling de verkeerde achternaam heeft gekregen, hij heet niet de Ruijter, maar had Ruijter moeten heten.

En dan nu de moederloze vondeling. Op 9 maart 1816 is als vondeling ingeschreven: Anna Christina Voskuijl, oud naar gissing 14 dagen, uit de kantmelding blijkt dat zij op 25 oktober 1854 is erkend door Jan Schuts:

Enkele weken na de erkenning trouwt zij op 8 november 1854 te Amsterdam als Anna Christina Schuts met Jan Hendrik Moddemeijer. Haar vader woont dan te Amsterdam, haar moeder wordt niet vermeld!: