De Korenbrugstraat te 's-Hertogenbosch (5)

(vervolg)

In 1799 wordt het huis de Vlijmense Molen vermeld, dat vroeger de IJsvogel heette en gelegen is op de Kruisstraat bij de Koornbrug. Het huis had als huisnummer wijk G nummer 270  (Rechterlijk Archief 's-Hertogenbosch inv. nr. 1791 folio 400, 28 mei 1799) 

Een advertentie uit de krant (Noord-Brabander van 11 mei 1830):

Notaris Bijvoet verkoopt op 2 juni 1830 een winkelhuis van ouds genaamd de Christoffel gelegen op de Koornbrug, genummerd G nummer 271 en een huisje op de Koornbrug genummerd G 272. Bij het winkelhuis staat nog een extra adresaanduiding: V G nummer 295. Dat is een verwijzing naar een verpondingsregister (voorloper van het kadaster) dat in 1807 is aangelegd. Het register is tot ca. 1852 bijgehouden, maar is helaas niet bewaard gebleven. 

En dan een merkwaardige vermelding: het betreft de verkoop in 1834 van een pakhuis genummerd G 92 en kadastraal bekend als sectie G 897 en gelegen in de Kruisstraat (Korenbrugstraat) (zie minuutplan), maar de verkoopakte vermeldt, dat het pakhuis is gelegen aan de Sint Jansstraat, feitelijk het verlengde van de huidige Korenbrugstraat, richting Sint Janssingel (Noord-Brabander van 6 september 1834):

Bijna veertig jaar later zijn de erfgenamen van Matthijs Leonardus Wartenbergh eigenaar. Hij overlijdt op 15 april 1873 en laat bij overlijden het pakhuis na, nog steeds gelegen aan de Sint Jansstraat (Memorie van successie kantoor 's-Hertogenbosch, inv. nr. 92 , memorie 31, scan 98):

Niet zo alledaags is, dat in een memorie van successie uit 1866 behalve de adresseringen en kadastrale aanduidingen van huizen ook de huisnamen nog worden vermeld. Dat is het geval in de memorie, opgemaakt na het overlijden van Cornelis Scheffers op 23 augustus 1866 (Memorie van successie kantoor 's-Hertogenbosch, inv. nr. 85, memorie 89, scan 307):

In 1898 wordt de verkoop aangekondigd van een koffiehuis, staande aan de Korenbrug bij de Kruisstraat (lees Korenbrugstraat): (PNHC van 5 december 1898):

En tenslotte een verkoop in 1910 van enkele huizen in de Korenbrugstraat, met een kadastrale aanduiding uit 1832 (G 898) en een recentere (G 3711) (zie schattingskaart) (PNHC van 8 augustus 1910), opvallend is de zeer uitgebreide beschrijving van het pand aan de Korenbrugstraat 1:

 

Als we de krantenadvertentie vergelijken met de notariële minuutakte, valt op, dat de advertentie veel meer informatie bevat. De minuutakte vermeldt het volgende (BHIC, toegang 5117 notarieel archief Vught, inv. nr. 174, akte 124, scan 252, 16 augustus 1910):

De Korenbrugstraat te 's-Hertogenbosch (4)

(vervolg)

Uit de periode vóór 1909 zijn diverse kaarten bekend, waarop de latere Korenbrugstraat is vermeld.

Een conceptminuutplan uit 1823 (sectie G) noemt de straat Kruisstraat:(Bossche encyclopedie minuutplans)

De vermelde perceelsnummers zijn voorlopige nummers.

Het definitieve minuutplan uit 1832 noemt de straat ook Kruisstraat: (Bossche encyclopedie minuutplans)

De ene kant van de straat betreft de kadastrale percelen sectie G nummers 884 t/m 888; de andere kant van de straat betreft de percelen sectie G nummers 893 t/m 899.

De perceelsnummers, die hier vermeld zijn, zijn de definitieve perceelsnummers, die vermeld worden in de Oorspronkelijke Aanwijzende Tafel (OAT) van het kadaster.

Dan maken we een sprong naar ongeveer 1880 en vinden dan een zogeheten schattingskaart van het kadaster (BHIC: toegang 1084 hypotheekbewaarder 's-Hertogenbosch, inv. nr. 476):

 Sommige percelen hebben een nummerwijziging ondergaan: G 884 is 3021 geworden, G 887 en 888 zijn gewijzigd in 3768 en 3767, G 893 t/m 896 zijn gewijzigd 2738 en 3448 en G 899 is gewijzigd in 3711.

Dan maken we weer een sprong naar 1906 en vinden dan een kaart in het boekje: Oude namen van huizen en straten te 's-Hertogenbosch , geschreven door de gebroeders Mosmans:

Ook hier nog geen vermelding van de straatnaam Korenbrugstraat. De ene kant van de straat betreft de nummers 590 t/m 595, de andere kant de nummers 596 t/m 601.

De nummering, die de gebroeders Mosmans hebben gebruikt, heeft niets te maken met de huisnummering en ook niets met de kadastrale aanduiding van huizen. Wat wél van belang is, dat zij heel vaak huisnamen vermelden, hetgeen de localisering van een bepaald huis ten goede komt, zeker in de periode vóór de invoering van het kadaster in 1832. De huizen in de latere Korenbrugstraat hadden de volgende namen:

De bewoners van de percelen 591: v.d. Veerdonk en 592 Koens kwamen we reeds eerder tegen als bewoners van de Korenbrugstraat.

Sinds ca. 1742 kent 's-Hertogenbosch een huisnummering. De stad was sindsdien verdeeld in negen blokken, geletterd A t/m I.  

Om de juiste locatie van een huis te bepalen, kan het boekje van de gebroeders Mosmans zijn dienst bewijzen, zeker als in een verkoopakte de naam van een huis wordt vermeld en bij voorkeur ook de namen van de aangrenzende huizen.  

Hier een voorbeeld van een verkoopakte uit 1659 (Rechterlijk Archief 's-Hertogenbosch inv. nr. 1592, folio 55, 15 november 1659):

Hier is sprake van een huis genaamd de Rode Schoen gestaan omtrent de Corenbrugge, naast het huis de Drie Croonen aan de ene kant en het huis de drie Molenijsers aan de andere kant.

Een tweede voorbeeld (Rechterlijk Archief 's-Hertogenbosch, inv. nr. 1697, folio 390, 23 december 1710):

Hier is sprake van een huis op de hoek van de Kruisstraat genaamd de Haverkast (lees Haverkist) , belendend aan het huis genaamd de Bril. Het betreft hier een hoekhuis, dus slechts één belendend huis.

Een derde voorbeeld (Rechterlijk Archief 's-Hertogenbosch inv. nr. 1722, folio 117, 8 april 1735):

Het gaat hier om een huis in de Kruisstraat genaamd de Drie Molenijsers, met als belending het huis de Rode Schoen.

(wordt vervolgd)

 

De Korenbrugstraat te 's-Hertogenbosch (3)

(vervolg)

De Kruisstraat hoort sinds 1860 deels bij wijk B en deels bij wijk H. De Korenbrugstraat ligt in het gedeelte, dat bij wijk H behoort. In 1880 heeft er een omnummering plaatsgevonden, waarbij binnen wijk H de huisnummers wijk H 159 t/m 169 zijn gewijzigd in H 208 t/m 218, de latere Korenbrugstraat (Bossche encyclopedie: huisnummeromnummeringen 1880). Vóór 1860 was er een andere wijkindeling en behoorde de Kruisstraat in zijn geheel bij wijk G.

Merkwaardig is, dat in de jaren 1860-1890 in de bevolkingsregisters soms in plaats van de straatnaam Kruisstraat de straatnaam Korenbrug wordt gebruikt! De volgende zes vermeldingen zijn mij bekend. 

Drie van de zes vermeldingen hebben betrekking op de oude nummering van vóór 1880.

Bevolkingsregister 1860-1870 deel 29a, blad 709:

Theodorus Vogels vestigt zich met zijn gezin, komend van Best, op 23 februari 1868 aan de Korenbrug H 164:

 

Op 29 februari 1868 wordt zijn dochter Francisca Agnes Maria Vogels geboren, volgens haar geboorteakte op Uilenburg H 164!:

 

Bevolkingsregister 1870-1890, deel 23, blad 722:

Sophia Elisabeth Mertz vestigt zich met haar dochter op 14 oktober 1875 komend van Amsterdam aan de Korenbrug H 165:

 Bevolkingsregister 1870-1890, deel 23a, blad 812:

 Maria Elisabeth Verdijen vestigt zich met twee dochter op 10 augustus 1877 komend van Arnhem aan de Korenbrug 166:

 

 

De drie latere vermeldingen hebben betrekking op de nieuwe nummering van na 1880.

Bevolkingsregister 1870-1890, deel 22, blad 267:

Rijksarchivaris Adrianus Cornelis Bondam trouwt op 17 september 1886 te Groningen met Cornelia Sara Tjarda van Starkenborgh Stachouwer. Hij woont al te 's-Hertogenbosch. Zij vestigen zich na hun huwelijk aan de Korenbrug H 215.

 

Bevolkingsregister 1870-1890, deel 23a, blad 354:

Wouter Tamson vestigt zich op 8 juni 1887 komend van Vlijmen met echtgenote aan de Korenbrug H 218.

 

Bevolkingsregister 1870-1890, deel 23a, blad 345 (laatste vermelding op deze pagina):  

Jan Keij vestigt zich op 15 juli 1887 komend van Groningen aan de Korenbrug H 218 a:

 

In de jaren 1890-1910 heb ik geen enkele vermelding van Korenbrug in de bevolkingsregisters aangetroffen.

(wordt vervolgd)

De Korenbrugstraat te 's-Hertogenbosch (1)

De Korenbrugstraat te 's-Hertogenbosch vormt de verbinding tussen de Kruisstraat en enerzijds de Lepelstraat/Vismarkt en anderzijds de Molenstraat. Het is al een zeer oude straat. De straatnaam Korenbrugstraat is echter nog niet zo oud, deze is pas ontstaan in 1909 bij de invoering van de nieuwe huisnummering in 's-Hertogenbosch (zie Gemeenteblad van 's-Hertogenbosch 1909, no. 177: Lijst bevattende de oude huisnummers in de volgorde van de in 1909 vervallen wijksgewijze nummering met vermelding van het nieuwe nummer achter ieder perceel).  Als we deze lijst moeten geloven behoorde de Korenbrugstraat vóór 1909 tot wijk H. En dat is slechts ten dele juist: de straat behoorde wél tot wijk H, maar had toen als straatnaam Kruisstraat (Bossche encyclopedie: huisnummeromnummeringen 1909).

Het gemeenteblad vermeldt de volgende omnummering:

                                    Oud nummer             Nieuw nummer

Korenbrugstraat             H 208                        1

                                    H 209                        3

                                    H 210                        7

                                    H 210a                      5

                                    H 211                        9

                                    H 212                       11

                                    H 213                       16

                                    H 214                       14

                                    H 215                       12

                                    H 216                       8

                                    H 216a                     10

                                    H 217                       4

                                    H 217a                     6

                                    H 218                       2      

Toen het bevolkingsregister van 1900-1910 werd aangelegd, behoorden bij de huisnummers H 208 t/m H 218 de straatnaam Kruisstraat (bevolkingsregister 1900-1910 deel H2 blad 335 t/m 347). Ook bij personen, die zich tussen 1900-1910 op één van de genoemde adressen vestigden, is de straatnaam steeds Kruisstraat (zie bevolkingsregister 1900-1910 deel H3 blad 574 (Kruisstraat H 210) en blad 596 (Kruisstraat H 213, hier wordt de heer Prinssen vermeld, die we later nog zullen tegenkomen).

Ook de adressen, die vermeld worden in de geboorteakten van kinderen, geboren in wijk H nummers 208 t/m 218, vermelden als straatnaam Kruisstraat:

Maria Theresia Johanna Koens is op 6 juni 1895 geboren in de Kruisstraat wijk H nummer 216:

 Er zijn nog twee kinderen van het echtpaar Koens/Wingender op hetzelfde adres geboren:

Johanna Maria, geboren 11 september 1896 en Johan Marie, geboren 11 januari 1898.

Josephus Petrus Antonius Maria van de Veerdonk is op 19 september 1899 geboren in de Kruisstraat wijk H nummer 217:

Er zijn nog drie kinderen van het echtpaar van de Veerdonk/van Lieshout op hetzelfde adres geboren:

Clara Petronella Antonia, geboren 30 november 1901; Adrianus Jacobus Antonius, geboren 7 augustus 1904 en Hendricus Johannes Maria, geboren 29 september 1906.

 Volgens het adresboek van 1908-1909 woont het gezin van de Veerdonk dan in de Korenbrugstraat  4.

Het gezin van de Veerdonk woont in 1910 in de Korenbrugstraat 4 en 6 (Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant (PNHC) van 17 maart 1910):

Johannes Henricus Maria Prinssen is op 10 februari 1906 geboren in de Kruisstraat wijk H nummer 213: 

Er zijn nóg twee kinderen van het echtpaar Prinssen/Viguurs op hetzelfde adres geboren:

Hendrika Wilhelmina Maria, geboren 4 augustus 1907 en Franciscus Wilhelmus Antonius, geboren 24 augustus 1909.

Volgens het adresboek van 1908-1909 woont het gezin Prinssen dan in de Korenbrugstraat 16.

Er is nog een oudere vermelding bekend: In de PNHC van 15 mei 1890 wordt een verhuisbericht vermeld van de boekbinderij van C Nederveen:

Er wordt helaas geen huisnummer vermeld van het oude adres in de Kruisstraat, maar dat is Kruisstraat H 217, zoals o.a. blijkt uit de overlijdensakte van een zoon van boekbinder Nederveen die op 24 februari 1889 is overleden:

Het huisnummer 217 blijkt ook uit het bevolkingsregister van 's-Hertogenbosch over de jaren 1890-1900. Christiaan Nederveen wordt voor het eerst vermeld in deel H2, blad 353. Hij woont dan Kruisstraat H 217: 

Hij verhuist naar deel H1 folio 172 en dat is Lepelstraat H 115:

Helaas wordt bij verhuizingen binnen 's-Hertogenbosch nooit vermeld, wanneer iemand verhuist. Dankzij de advertentie in de PNHC weten we, dat Christiaan Nederveen rond 15 mei 1890 van de Kruisstraat naar de Lepelstraat is verhuisd.

Uit een advertentie in het RK dagblad het Huisgezin van 3 september 1910 blijkt, dat de Korenbrugstraat vroeger Kruisstraat heette (in de advertentie abusievelijk Kruistraat genoemd):

De in de advertentie genoemde J Beekwilder wordt op 6 januari 1911 vader van een dochter, die geboren is in de Korenbrugstraat 10:

Dit is de eerste geboorteakte van een kind, geboren in de Korenbrugstraat.

Een akte van overlijden van een persoon in de Korenbrugstraat zal niet te vinden zijn: sinds 1898 worden er in 's-Hertogenbosch in overlijdensakten geen adressen meer vermeld, waar personen overleden zijn.

(wordt vervolgd)