Wijziging van voornaam én van geboortedatum

Het kwam vroeger soms voor, dat een vader bij de aangifte van de geboorte van zijn kind de verkeerde namen van het kind opgaf. Deze fout kon gecorrigeerd worden door een vonnis van de rechtbank. Dat gebeurde ook bij de geboorte van Lambertus Beckers. Zijn vader Josephus Beckers doet op 21 februari 1874 te 's-Hertogenbosch aangifte van de geboorte van een dochter Catharina Wilhelmina, geboren op 21 februari 1874 uit zijn huwelijk met Catharina Wilhelmina van Dal. In 1900 heeft Lambertus, een zoon van Josephus Beckers trouwplannen en komt er achter, dat in zijn geboorteakte twee fouten zijn gemaakt. Hij is op 20 februari 1874 als Lambertus Beckers te 's-Hertogenbosch geboren. De geboorteakte van Catharina Wilhelmina Beckers dient gecorrigeerd te worden: de voornaam van het kind dient te luiden Lambertus én de geboortedatum dient te zijn 20 februari 1874. En die correctie vindt plaats door vonnis van de arrondissementsrechtbank te 's-Hertogenbosch van 9 mei 1900. De correctie van een geboortedatum komt zeer zelden voor.

De geboorteakte van Lambertus Beckers:

Het rekest van Lambertus Beckers en het vonnis van de rechtbank:

Eerst erkenning van kind door ongehuwde ouders, daarna wettiging bij huwelijk

Dikwijls wordt een kind van een ongehuwde moeder, die later trouwt, erkend en gewettigd bij het huwelijk van die moeder door haar echtgenoot. In het geval van Albert Willem, die op 20 februari 1876 te 's-Hertogenbosch is geboren als zoon van Wilhelmina van Son liep het anders:

Zijn geboorteakte bevat twee kantmeldingen, één die verwijst naar zijn erkenning door Albert Otto Rehm en Wilhelmina van Son en één die verwijst naar zijn wettiging bij het huwelijk van Albert Otto Rehm en Wilhelmina van Son. De erkenning vindt op 22 maart 1878 plaats te 's-Hertogenbosch. Zijn ouders die (nog) niet met elkaar gehuwd zijn erkennen Albert Willem als hun kind:

Albert Otto Rehm en Wilhelmina van Son trouwen op 18 juni 1881 te Groesbeek. Merkwaardig is dat in de huwelijksakte niets wordt vermeld over de wettiging van Albert Willem Rehm, terwijl die wettiging wél blijkt uit diens geboorteakte:

Late aangifte van geboorte

Maria Wilhelmina van Vlijmen trouwt op 2 oktober 1889 te 's-Hertogenbosch met Jacobus Johannes Viguurs. Zij is 21 jaar en geboren te 's-Hertogenbosch als dochter van Carolus van Vlijmen en Petronella Johanna Lutters:

Volgens één van de huwelijksbijlagen is zij op 22 november 1867 te 's-Hertogenbosch geboren:

Tot zover is er niets bijzonders aan de hand. Maar wat blijkt: de geboorteakte is niet te vinden in het geboorteregister van 's-Hertogenbosch van 1867. En dat heeft de volgende reden. In 1872 komt de vader van de bruid erachter dat hij verzuimd heeft aangifte te doen van de geboorte van zijn dochter Maria Wilhelmina. In een rekest aan de arrondissementsrechtbank wil hij dat verzuim in zijn belang én in dat van het kind corrigeren. De rechtbank besluit op 11 oktober 1872 dat de geboorteakte van Maria Wilhelmina van Vlijmen alsnog ingeschreven wordt en wel op 25 oktober 1872 in het geboorteregister van 1872:

De vraag is, hoe de ambtenaar de geboorteakte heeft gevonden. Zou hijzelf ergens een aantekening hebben gemaakt of zou de vader van Maria Wilhelmina hem hebben verteld, dat de geboorteaangifte pas in 1872 heeft plaatsgehad?

Eerst wijziging van achternaam, daarna de oude achternaam weer terug

Jan Gerrit van Schaardenburg, wonende Zwijndrecht, vraagt aan de Koning toestemming om de achternaam van zijn zoon Hendrik, geboren Zwijndrecht 9 februari 1869, te mogen wijzigen in Vliegenthart van Schaardenburg (Nederlandsche Staatscourant 2 februari 1870):

En dat verzoek wordt bij Koninklijk Besluit van 16 februari 1871 gehonoreerd, zoals blijkt uit de geboorteakte van Hendrik:

De geboorteakte van Hendrik bevat nóg een kantmelding, waarover later meer.

De ouders van Hendrik, Jan Gerrit van Schaardenburg en Jannigje Rolloos, zijn op 23 oktober 1862 te Zwijndrecht getrouwd:

Uit deze akte blijkt, dat de moeder van Jan Gerrit van Schaardenburg als achternaam Vliegenthart heeft.

Hendrik trouwt op 26 april 1893 als Hendrik Vliegenthart van Schaardenburg te Dordrecht met Maria Gips:

In 1907 dient Hendrik Vliegenthart van Schaardenburg, dan wonende te Rotterdam, een verzoek in bij de Koning om zijn achternaam te mogen wijzigen in van Schaardenburg (zijn oorspronkelijke familienaam!!) (NSC 31 december 1907):

En dat verzoek wordt bij Koninklijk Besluit van 23 februari 1909 toegestaan, zoals blijkt uit de geboorteakten van zowel Hendrik (zie hierboven) als o.a. die van zijn zoon Frans Johan Jacob, geboren Rotterdam 29 september 1900:

Of het hier om een unieke gebeurtenis gaat weet ik niet, maar het is toch bijzonder, dat een eerdere naamswijziging ongedaan gemaakt wordt door terugkeer naar de oorspronkelijke familienaam.

Jonge kinderen, die een andere achternaam krijgen

Het komt bij kinderen van ongehuwde moeders zeer vaak voor, dat het kind een andere achternaam krijgt bij het huwelijk van de moeder en wel de achternaam van de man, waar de moeder mee trouwt. Bij wettige jonge kinderen gebeurt het echter niet vaak, dat die kinderen een andere achternaam krijgen. In de Nederlandsche Staatscourant (NSC) van 8 december 1870 staat de volgende mededeling:

Pieter Zijlema, wonende te Usquert, vraagt aan de Koning toestemming om de achternaam van zijn zoon Roelof Geuchien te mogen wijzigen in Hopma Zijlema. Hopma is de achternaam van de moeder van Roelof Geuchien. En dat verzoek wordt geaccepteerd bij Koninklijk Besluit van 22 december 1871, zoals blijkt uit de kantmelding in de geboorteakte van Roelof Geuchien, geboren Usquert 16 oktober 1870:

Roelof Geuchien krijgt dus een andere achternaam, terwijl hij net een jaar oud is.

Een soortgelijk geval doet zich voor in 1874 als Leendert Schipper, wonende te Oud-Beijerland, aan de Koning verzoekt om de achternaam van zijn zoon Dirk, geboren Oud-Beijerland 1 februari 1874, te mogen wijzigen in Schipper Hannik (NSC 21 april 1874):

In dit geval wordt de achternaam van de moeder van Dirk achter de oorspronkelijke achternaam geplakt. Ook dit verzoek is, bij Koninklijk Besluit van 6 mei 1875, gehonoreerd, zoals blijkt uit de kantmelding in de geboorteakte van Dirk:

Ook Dirk is dus net een jaar oud, als hij een nieuwe achternaam krijgt.

Een bijzonder verzoek tot naamswijziging betreft de 24-jarige Petrus Marcus Nass, wonende te Arnhem, die zijn achternaam (om onbekende reden) wil wijzigen in Nijenhuis (NSC 14 juni 1881):

Ook dit verzoek wordt door de Koning bij Koninklijk Besluit van 11 juli 1882 gehonoreerd, zoals blijkt uit een kantmelding in de geboorteakte van Petrus Marcus, geboren Duiven 25 april 1857:

De geboorteakte bevat nóg een kantmelding: Petrus Marcus is geboren als kind van de ongehuwde moeder Petronella Christina Hermsen. Zij trouwt op 21 mei 1859 te Duiven met Wilhelmus Jacobus Nass, waarbij hij haar kind erkent.

Maar hier is nóg meer aan de hand: nog vóór de afkondiging van het Koninklijk Besluit is Petrus Marcus Nass op 27 juli 1881 te Arnhem gehuwd met Katarina Kornelia Demoree:

In de huwelijksakte is een verwijzing naar het Koninklijk Besluit opgenomen. Maar daarmee zijn we er nog niet: Op 19 april 1882 is uit dit huwelijk te Arnhem een zoon Jacobus Petrus Marcus Johannes Nass geboren:

In zijn geboorteakte is ook een verwijzing naar het Koninklijk Besluit opgenomen: het kind krijgt dus drie maanden na zijn geboorte al een nieuwe achternaam, veel sneller kan het bijna niet!

Criminele ouders vermeld in doopboeken

Zo af en toe kom je dopen van kinderen tegen, waarbij vermeld wordt dat vader en/of moeder gedetineerd zijn. Hier volgen enige voorbeelden uit de provincie Noord-Brabant.

Op 25 oktober 1716 is te Oosterhout gedoopt: Jan, zoon van Jan Willems en Maria Japiks. De moeder zit gevangen en is van het "landloopend volck, die men gemeenlijk heijdens noemt":

Op 22 december 1754 is te Breda gedoopt: Jan Adam, zoon van Hans Ulrich Meijer en Anna Maria van den Heuvel. Beide ouders zijn gedetineerd in den Geweldiger Provoost:

Op 29 december 1763 is te Breda gedoopt: Maria, dochter van Maria Reus. De moeder verblijft in het tuchthuis:

Op 15 oktober 1787 worden te Breda gedoopt: Maria Joseph van den Toren, dochter van Anna Joseph Fous en Catharina van den Toren, dochter van Catarien Assij. Als getuigen treden op: Jan Grotenboer, cipier van de gevangentoren en Johanna Kip, huisvrouw van één der stadsoppassers. De achternaam van den Toren hebben beide kinderen niet te danken aan de vermoedelijke vader, maar aan de Gevangentoren te Breda:

Op 7 januari 1788 is te Breda gedoopt: Jacoba Smits, onwettige dochter van Elizabeth de Flanter, zittende in het tuchthuis:

De achternaam Smits van het kind is vermoedelijk de achternaam van de vader.

Een maal getrouwd, twee maal weduwe

Het gebeurt niet vaak, dat een vrouw slechts eenmaal trouwt en bij overlijden tweemaal weduwe is. En toch geschiedde dat bij Jannetje Wilmina Spijker. Zij ging op 24 april 1779 in ondertrouw te Tiel met Samuel Brandts:

Uit de kantmelding blijkt, dat de a.s. bruidegom reeds een week later op 1 mei 1779, daags voor de tweede huwelijksproclamatie, is overleden. Het huwelijk heeft dus geen doorgang gevonden. Drie maanden later, op 22 juli 1779 bevalt Jannetje Willemina Spijker te Tiel van een zoon Samuel Wilhelmus. In diens doopinschrijving wordt vermeld, dat zijn ouders in ondertrouw waren en de vader kort na de ondertrouw is overleden:

Jannetje Willemina Spijker trouwt op 17 januari 1788 te Tiel met Jacob Hendrik du Toit, jongeman, geboren in Zwitserland:

Hij is jongeman, bij haar wordt niets vermeld over de burgerlijke staat.

Samuel Wilhelmus Brands trouwt op 27 april 1815 te Tiel, voor de eerste keer, met Johanna van Leerdam:

De bruidegom kan geen bewijs van overlijden van zijn vader overleggen. Daarom verklaren enige getuigen dat vader Samuel Brands omtrent mei 1779 te Megen is overleden en begraven, van beroep roskammer en geboren te Wamel:

Samuel Wilhelmus Brands trouwt voor de tweede keer te Tiel op 2 december 1837 met Anna Hijnen:

Hoewel de bruidegom al meerderjarig is, krijgt hij huwelijkstoestemming van zijn moeder en ook moet hij een verklaring van overlijden van zijn vader overleggen. Je zou denken dat de verklaring van overlijden van de vader uit 1815 wordt gebruikt, maar dat is niet het geval. Er wordt een akte van bekendheid opgemaakt voor de vrederechter te Tiel, waaruit blijkt dat de vader omstreeks 1781 te Megen is overleden en begraven:

Het overlijdensjaar 1781 is niet juist, de vader is in mei 1779, om precies te zijn op 1 mei 1779 overleden.

Jannetje Wilhelmina Spijker overlijdt op 4 januari 1842 te Tiel als vroeger weduwe van Samuel Brans en laatstelijk van Jacob Dutois, haar zoon Samuel Wilhelmus Brans doet aangifte:

En dat is niet juist, zij is niet getrouwd geweest met Samuel Brans.